Marka hore waxaan salaan u dirayaa dhamaan bahda saylacnews oo iyagu ah muraayada bulshadu iska dhex aragto ,markastena soo gudbisa dhibaatada haysata qaar ka mid ah bulshada Somaliyeed meelkaste oo ay joogaan ,waxaan dhagaystay waraysi ay saylacnews la yeelatay gudoomiyaha degmada dilla Maxmed Aw Abdi(masdowyaal)anigoo taasi ka tixraacaya ayaan waxaan uga mahadnaqaya saylacnews  garowshiyahaasi  shaqada iskaa u qabso ee ay bulshada u hayaan waxaanan ilahay idiinka rajaynayaa inuu idinku garab galo howshaasi aad bulshada u haysaan.
marlaad waxaa si gaara uga mahadcelinayaa wariye jirde oo isagu ah muwaadin reer Dillaad ah oo dhibta haysata mushtamaca reer dillaad marwalba la wadaaga ,waxaanan jirde leedahay waad ku mahadsan tahay sida sharafta leh ee aad u tustay qurba jooga deegaanadaasi inay wax qabsadaan oo ay ka soo jawaabaan codsiga duqa degmada.
Mar saddexaadka waxaan baaq u dirayaa dhamaan bulshowaynta Adal meelkaste oo ay joogaan inay caawiyaal wiilkaa yar ee maskaxdii dibada soo taalo ee wadanka gudihiisa waxba loogu qaban kari waayay , waxaanan dhamaan ururada qurba jooga ,waxgaradka ,aqoonyadanada ,dhalinyarta ,haweenka reer Adal marklaad leeyahay waa in si deg dega loogu gurmada sidii noloshiida loo badbaadin lahaa wiilkaasi yar (ilahay ayaa wax badbaadiyada hadana dadlaal ayaa la inooga baahan yahay).
mar afraadka waxaan halkan dhaliil dusha uga tuurayaa maamulka degmada dilla oo aan u arko inay meesha iska fadhfadhiyaan oo ay garan la yihiin meel ay u dhaqaaqaan iyo wax ay sameeyaan , ma aqoon daribaa , ma karti daribaa , mise kas bay sidan ka tagay.
waxaa la gaadhay wakhtigii ay reer dillaad kula xisaabtami lahaayeen maamulkaasi tamarta daren ee degmada loo dhiiban haatan oo laga jooga muda sanad ku dhow.
Waxaan la soconaa in in dilla ahayd magaalooyinka gobolka awdal ugu xadaarsanaa wakhtiyadii dowladdii siyaad bare ,dilla iyo gabilay ayaa waxay ahayeen labo magaalo oo aad u tartami jiray dhinaca ganacsiga iyo wax soosarka beeraha , maanta gabilay waxa maraysaa heer jaamacado iyo heer gobolnimo, waxaanan u jeednaa horumarka kala duwan ee ay maanta marayso, waxaan ognahay in dowladu gacan wayn ku lahayd dib u dhiska magaalada gabiley oo aan ogayn in caawimadii ugu dambaysa ee dhakhtarku inay dowaladu gacan libaax leh ku lahayd.
hadaba dilla dadka jooga ama maamulka hayaa ma kuwa dadka iyo dawlada waxba waydiisan karibaa mise?  oo maalinta loo yimaadana hadal madhan iyo reer magaalinimo codka laga qaataa mise codkooda ayay ku gorgortamayaan sida reer gabilay. waxaan ognahay reer gabiley inay daahir hor dhigeen afar qodob si ay codkooda u siiyaan, afartaa qodob waxay kala ahaayeen.
1.in xarunta ganacsiga ee harta sheekha loo soo raro tuulada wajaale.
2.in airport kalabaydh dib loo furo si ay howsha ganacsiga ee wajaale u noqodo mid taabo gal ah,ka dibna airport magaalada borama uu xidhmo.
3.in gobol loo magacaabo degmada gabiley.
4.in dhulkii marshuucii ceelbardaale oo ag 90km square ah lagu daro gobolka ka gabiley , iyo waliba magaalooyinka ay ka mid yihiin lughaya, calixaydh, caada, dhulkaasi oo ah xuduntii samaroon, u jeedadu tahay sidii gabiley xeeb loogu heli lahaa.
Dhamaan qodobadaasi waa wada hirgaliyay daahir riyaale marka laga reebo ceelbardaale.
oo isaga qarka u saaran yahay inuu saaxeexo, waayo sacad muuse oo dhan ayaa waxay u sheeg daahir rayaale inuuna wax taageero ha helay ilaa uu saxeexo qodobkaasi,
hadaba ma la odhan karaa daahir markii ay reer gabilay dantoodii ka gaadheen ayay maanta cidlo kaga tageen.
daahir rayaale oo la waydiiyay sobobta uu gobolka u siiyay reer gabiley ayaa wuxuu ku jawaabay?
mucaarid ayaa ku olalayn jiray gobol ayaan idin siinayaa,anigoo siin kara gobolnimada muxuu nin mucaarid ah oo waxba hayn gobol siin, sidaasi dareedeen ayaan anigu u siiyay gobol reer gabiley.
marka dhinaca reer gabiley laga tago tani waxay dhabar jab ku noqotay beesha reer dillaad ee ay dhul muraneedku ka dhexeeyo reer gabilay.
Hadaba isagoo daahir sidaasi uga dadaalaya reer gabilay ayaa waxaa la garanayn sobabta keentay in maanta dilla biyo la,aan iyo nolol aad u adag ay ku jiraan dadkan reer dilaad ee gaajada iyo dheregaba ku taaageera xukuumada riyaale.
wakhtigaasi riyaale xukunka hayay oo muda 8 sanadood ah ayay reer dillaad ku helin wax taakulayn  ah oo dhinaca bulshada ah.iyadoo wali reer dilaad ka soo kaban dagaaladii sokeeye ee ka dhacay deegaankaasi.
Hadaba ma laga yaabaa in dadka reer dilaad isbedel diyaar u yihiin inay bal ka diga rogtaan rayaale iyo xukuumadiisa ayaa waxay dadka qaar leeyihiin waxaa dhici karta in reer dilaad go,aankoodu meel yaahay lana ogaan doono dhawaan marka ay bilaabmaan doorashooyinku.
dhinaca kale waxaa dhawaan madaxwayne riyaale u magacaaba jadadii uu ka geeriyooday ala ha u naxariistee halyaykii Marxuun Qaasim sh Yuusuf oo ahaa wasiirkii macdanta iyo biyaha.
jagadaasi oo uu buuxiyay Cisman Shekh Abdi oo hore uga mid ahaa shaqaalaha madaxtooyada Jamhuuriyada somaliland, inkastoo aan shaaca laga qaadin shaqada uu ka yahay madaxtooyada ,basle hadana waxa uu ka mid ahaa raga aad ugu dhawaa madaxwaynaha riyaale inta badan ku wahelin jiray safarada dibada.
Waxaa iyagu markiiba aragti kala duwan ka bixiyay dadwaynaha reer dilaad dibad iyo gudaba. kuma tilmaanay jagadaasi mid uu daahir riyaale ku darsaday mansabkiisii wadaxwaynenimo oo ay beesha reer nuur uga fadhidu in uu magacaaba nin kale oo isagu banaanka ka ah madaxtooyada, waayo dad badan ayaa u arkayay jagada uu hayay cismaan inay kaba waynayd tan wasiirka isla markaasi quruxbadnayd in uu daahir u magacaabo shaqsi kale .
basle u jeedada uu daahir riyaale u doortay inuu u magacaabo cisman shekh abdi oo lagu tilmaamay in uu cismaan yahay wiil ku soo barbaaaray madaxtooyada isla markaasi daahir ku kalsoon yahay oo waxwalba siday tahay uga warbixinaya.basle siyaasi kale oo beesha reer nuur ah oo yimaadaa aanay daahir wax faaiido leh aanay u keenayn.waxaana jiray siyaasiyiin  markiiba  iyagu xusulduub ugu jiray sidii ay jagaasi u heli lahaayeen, kuwaasi oo ay ka mid ahaayeen, xil.garaad, faarax wajer,iyo Ina xaaji xirsi.
dhinaca macaaridka oo ayaa iyada la sheekay inay ka mid ahaayeen Prof.Aar iyo Xasan xuseen walow uu si kulul u beeniyay Prof. Aar oo arintaasi isagu ka jawaabay, una sheegay daahir iyo ergaydiisii inuu tacsi u taalo balse aanay wax xil ahi aanay meesha oolin.

dhinaca kale waxaa jiray shirar u socday odayaasha iyo aqooyadanada beesha reer nuur sidii ay uga tashan lahaayeen cida ay jagadaasi loo qoondeeyay , shaqsiyaad shirkaasi goobjoog ka ahaa oo diiday in magacooda la sheego ayaa sheegay in go,aamadii shirkaasi ka soo baxay ay ka mid ahaayeen in la isku raacay in xilkaasi uu qabto Aqoonyahay Abdilaahi Hasan oo ay ilmaadeer yihiin Marxuum Qaasim Allah ha u naxariistee.
Abdilaahi ayaa wuxuu ka mid ahaa ragii la soo shaqeeyay dawladdii siyaad bare isagoo ahaa XISAABIYIHII KASTAMDA GOBOLADA WAQOOYI WAKHTIGII DAWLADII SIYAAD BARE,kana mid ahaa aqoonyahanadii ka soo baxay jaamadadii lafoole., markii ay odayadii Reer Nuur go,aankaasi ula tageen madaxwayne riyaale ayuu ka aqbalay, basle aroortii dambe ayuubay ka warheliin magacaabista Cisman Shekh Abdi.
taasina waxay ka hadhaysiisay balantii uu u qaaday odayada reer nuur, walow markii dambe arinta la soo dhex galay oo ay degtay, wuxuuna madaxawaynu ka codsaday odayada inay la shaqeeyaan cisman.
hadaba su,aashu waxay tahay taageero intee leeg ayuu cisman ka heli karaa beeshiisii?
tani markii uu saaxada siyaasada soo galay prof:Aar oo ah nin sumcad wayn ku leh bulshada reer Somaliland,tani markii uu cadeeyay inuu ku beeray siyaasada gaar ahaan xisbiga kulmiye , waxaa aad u soo badanayay taageerayaasha xisbiga kulmiye iyo isbedel doona oo sii badanayay.wuxuu dhulgariir ku riday xibigii Udub iyo taageerayaashiisii,wuxuu sidoo kale abuuray jawi siyaasadeed oo cusub oo ay umada reer ADAL u iftiimay, waxana Prof.Aar lagu tiriyaa inuu ka dambeeyay geeridii siyaasadeed ee ku dhacday Abdirahman Aw Ali oo u tartamayay masabka jagada madaxwayne ku xigeenka xisbiga kulmiye, ka dib markii uu codkiisii siiyay siyaasi firfircoon oo uu u arkay inuu isbedel u keeni karo umada reer ADAL.
Markii ay sidaasi dhacday waxaa madashii jirka ka baxay Abdirahman Aw Ali iyo xulafadiisii iyagoo ilaa maanta ku maqan  cadhadii. Taasina waxay suuro galisay in uu qabsoomo shirwaynihii xisbiga kulmiye oo markaasi ka socda magaalada burco.Prof Aar oo lahaa sobobta qarsoomida shirkaasi inuu ku dhamaado farxad iyo jawe wanaagsana waxaana madashii laga garowsaday oo fartana lagu fiiqay Amaan iyo garowshiyo loo soo jeediyay Prof. Aar inuu suurogaliyay  mudhihii halkaasi ka soo baxay. Hadaba marka la isberberdhigo labada siyaasi ayaa dadka qaar leeyihiin cisman mudaddii uu joogay madaxtooyada oo aanu habayareetee degmada dilla dib u soo eegin maanta oo uu wasiir yahayna iska dhaaf hadalkiisa, inkastoo ay dadka qaar aamisan yihiin inuu firfircooni iyo howlkarnimo la iman doono maadaama uu hada hayo xil wasaaradeed.

Cismaan ayaa wuxuu ka mid ahaa dadka inta badan laga soo amri jiray madaxtooyada si uu u soo afduubo odayada iyo suldaanada  si ay u beeniyaan hadalo ama shirar mucaarid ku sheegeen inay ka baxeen Xisbiga UDUB.taasi oo meesha ka saaraysa sidii uu cismaan ula jaanqaadi lahaa bulashada uu masuulka ka wada yahay iyada oo ay jiraan cadaawac hoose oo ay u qabaan cismaan, taasi waxay ina tusaysaa  inaanay cismaan meesha u oolin wax uu la horyimaado tolkiis.
Marka la eego Prof: Aar oo ah siyaasaga mucaaridnimada isaga soo horjeedaan cismaan, ayaa ah nin ka dunwayn oo kana tol iyo taageero badan maanta cismaan, marka aan eegno waxyaabo badan, marka aan eego dhinaca waxqabad la,aanta xukuumada riyale oo aan haba yareetee iska indha tirtay degmada Dilla, Degmada dilla oo ay dadkeedii u qarxeen xeryadaha itoobiya wakhtigii dagaaladii sokeeye ayaa wali waxay ku sugan yihiin xeryihiin markii ay waayeen wax ay ku soo laabtaan , daryeel la,aanta haysata bulshada reer dillaad halka dadkii ku jiray xeryaha qaxootiga hartasheekha iyo meelaha kale ay xukuumada u diyaarisay guryo fiilo ah oo ay dhiseen wadamada jarmalka iyo japan.
Maxaa u diiday xukuumada inay borama iyo dilla dadkeeda uga dhisto dhisto guryahaasi oo kale, miyaanay xukuumada xil ka wadasaarnay dadka hargaysa iyo dilla ku nool oo aanay ka wada masuul ahayn,baahida hargaysa taalaa borama mayna oolin,arimahaasi oo dhan markaad eegto dadwaynihii waxay garowsadeen waxqabad la,aanta xukuumada riyaale,waxayna mucaaridku fursad u heleen inay dadwaynaha ka dhaadhiciyaan in isbedel loo baahan yaahay,
taasi oo ay oo ku iman karta in gacmaha la is qabsado labna taageero xisbiyada isbedeldoonka.
reer dillaad waxaa leeyahay isku tashada oo ka tashada riyaale xukunkiisa dhulboob ah,
waxaana iloo balan ah inaan ka wada shaqayno sidii degmada dilla horumarkeeda looga wada shaqayn lahaa,  QURBA JOOGA REER DILAADNA WAXAAN LEEDAHAY DALKII IYO DADKIINII DIB U SOO FIIRIYA oo ka qayb qaata horumarka degmada,

Yusuf Ali
London,UK